چویل گیاه زیبا و ارزشمند کوههای دنا

ویژگیهای گیاه شناسی
گياه چويل با نام علمي Ferulago angulata (Schlecht) Boiss. متعلق به تيره Apiaceae مي باشد که از زمان هاي قديم به صورت سنتي به عنوان مسکن، هضم کننده در درمان کرم هاي روده مصرف مي شد.گیاه چویل بومی ایران است و در تولید اسانس دارویی، صنعتی و ایجاد اشتغال مولد و افزایش میزان ارزآوری نقش بسزایی خواهد داشت. علیرغم اینکه تحقیقات جامع اکولوژیکی کمتری در رابطه با این گیاه صورت گرفته، لیکن باید زمینه توجه بیشتر به این گیاه مهم دارویی و صنعتی فراهم آید. امید است با توجه به اینکه این گیاه در دسته گیاهان دارویی و عطری قرار دارد و اسانس با ارزشی از آن قابل استحصال است، با شناخت دامنه گسترش اکولوژیکی آن در منطقه، امکان توسعه رویشگاههای چویل فراهم آید. براساس نتایج حاصل از مطالعات انجام شده، گیاه چویل یکی از گونههای پایا و دارویی صنعتی از خانواده چتریان است که در منطقه حفاظت شده پراکنش دارد.
بررسی اطلاعات آب وهوا(بارندگی، درجه حرارت و نوع اقلیم) نشان میدهد که چنانچه منطقهای میزان بارندگی آن 825.6 میلیمتر، درجه حرارت متوسط سالیانه 13.15سانتیگراد و نوع اقلیم آن مرطوب سرد باشد، آن منطقه میتواند به عنوان رویشگاه پتانسیل که توان تامین نیازهای اکولوژیک چویل را دارد، مطرح شود. نتایج حاصل از بررسی تراکم، تولید و درصد پوشش چویل در جهات مختلف دامنه نشان میدهد که گیاه مورد مطالعه در دامنههای شمالی، غربی و شمالیغربی از نظر فاکتورهای مورد نظر دارای بیشترین مقدار است. نتایج حاصل از بررسی تراکم، تولید و درصد پوشش چویل در طبقات مختلف شیب نشان میدهد این گیاه در طبقات مختلف شیب حساسیت قابل ملاحظهای دارد، لیکن میتوان گفت که در طبقات شیب 12-15 و 15-20 درصد، چویل بیشتر رویش دارد. نتایج حاصل از بررسی تراکم، تولید و درصد پوشش چویل در طبقات مختلف ارتفاعی نشان میدهد که بیشترین فراوانی چویل مربوط به طبقه ارتفاعی بالاتر از 2000 متر است. پراکنش این گیاه در ارتفاعات بالاتر و عدم توجه دام به آن به نظر میرسد تنها عامل محدودکننده آن ارتفاع است. نتایج حاصل از بررسی خاک نشان میدهد که چویل خاکی با بافت لومی شنی را ترجیح میدهد
گیاه چویل در پنجاه هزار هکتار از عرصه های مرتعی استان کهگیلویه و بویراحمد در ارتفاع دوهزار و هشتصد تا سه هزار و دویست متری می روید.چویل گیاهی است سبز کمی مایل به تیره ، خوش عطر وبو ، دارای برگهایی شبیه گیاه خوراکی شود یا شید ورازیانه از تیره ی چتریان با برگهایی کشیده تر وساقه ای ترد وبسیار لطیف در روزهای نخستین شکفتن ورویش ، برآمده از غلافی سفید رنگ که سبزی آن را زیباتر نمایان می کند . این گیاه در کوهستان های برفگیر وسرسبز سرزمین یاسوج در فصل بهار واوایل اردیبهشت با ذوب شده نخستین توده های برف از روی زمین وصخره ها وهمزمان با رویش قارچ خوراکی ، کرفس ، تره کوهی ، بن سرخ ودیگر گیاهان دارویی وخوراکی رویش خود را آغاز می کند وعمر آن بیش از یکماه تجاوز نمی کند . ولطافت و زیبایی خود را همچون عروسی سبز پوش در آغاز رویش نخستین گیاهان از دل طبیعت خدادادی به تماشای صخره های سخت و کوهستان های پر از رنگ وبوی خوش دیگرا گیاهان می گذارد . در هنگام رویش این گیاه می توان از چند متری عطر وبوی خوش وبی مانند آن را به مدد نسیم روح نواز کوهستان به خوبی حس کرد . در فرهنگ وزندگی مردمان لر ونیز در ابیات تغزلی محلی گیاه چویل به عنوان نماد سرسبزی و خوش بویی جایگاه ویژه وکم نظیری دارد وهمچنین در نامگذاری نوزادان بعنوان نام دختر نیز استفاده می شود. خواص دارویی و کاربردی: چویل عطری خوش بو دارد به گونه ای که اگر شاخه ای (به شکل تر ونه خشک )کوچک از آن را در فضای یک ساختمان معمولی قرار دهید عطر آن به خوبی همه ی فضای خانه را فرا می گیرد . عطر دل انگیز چویل بهانه ای ست تا آنان که این گیاه سحر انگیز را برای یکبار هم که دیده اند وعطر آن در خاطره شان باقی مانده است را به دامن پر مهر طبیعت فرح بخش سرزمین های ییلاقی بختیاری نشین در فصل بهار بکشاند واگر این مهم میسر نشود (به دلیل روند روبه نابودی این گیاه همچون سایر گیاهانی که تنها یاد نامی از آنان باقی مانده ویا در معرض نابودی قرار گرفته اند ) تنها به خاطره ی گذشته این گیاه بسنده کنند .چویل در زندگی روزمره وعشایری برای خوش عطر نمودن بعضی مواد غذایی وخوش بونمودن مشک های تازه ساخته وپرداخته شده از پوست بز یا میش استفاده می شده است . همچنین از چویل به عنوان گیاهی برای ضد عفونی فضای محل زندگی نیز ستفاده می کرده اند . زنان عشایر لر پس از اینکه پوست بز را برای حمل ونگهداری روغن حیوانی دباغی نمودند وجداره ی داخلی آن را پرداخته نمودند (جداره ی بیرونی پوست را به همان شکل باقی می گذارند تا وجود موهای کوتاه روی پوست بز مانع از تراوش روغن از طریق منافذ پوست به بیرون شود در صورتیکه برا ی تهیه مشک آب وجهت تبادل حرارت وخنک نگهداشتن آب جدارهی بیرونی پوست را نیز دباغی می کنند ) و نام آن را "خیگ " می گویند مقداری از برگها وساقه ی این گیاه علفی را درون خیگ روغن می گذارند تا ضمن خوش عطر وبونگهداشتن روغن در فصل زمستان که این روغن را مصرف می کنند خود را از عطر وبوی چویل محروم نکنند (برای تهیه خیگ به دلیل ضخامت ، دوام ونفوذ پذیری کمتر ، تنها از پوست بز استفاده می شود.
منبع: 1- یوسفی، مسعود، 1386. گیاهان دارویی استان کهگیلویه و بویر احمد