آشنایی با مفهوم بیابان زایی و بیابان زدایی

● اولویتهای اصلاحی
اولویت مبارزه با این پدیده، پیشگیری از تخریب زمینهایی است که هنوز بهطورکامل تخریب نشدهاند و یا میزان تخریب در آنها کم است، این درحالیست که، برای اراضی تخریب شده نیز باید برنامههای اصلاحی درنظر گرفت. گرچه هرساله متولیان و مجریان منابع طبیعی تلاش و هزینهی زیادی برای حفظ و نگهداری اراضی جنگلی و مرتعی و حوزههای آبخیز اعمال میکنند، اما چون این تلاشها به عزم و ارادهی ملی و همگانی تبدیل نشده، همواره سرعت تخریب منابع طبیعی بیش از تلاشهای صورت گرفته برای اصلاح و سازندگی بوده است. ضمن اینکه نقایص قانونی و حقوقی در زمینهی برخورد با متجاوزان، متخلفان و تعدیگران به منابع طبیعی روند تخریب و از دست رقتن این منابع را تشدید کرده است.
به نظر کارشناسان بین المللی لحاظ کردن موارد زیر در برنامهای میان مدت و درازمدت می تواند تا حد زیادی به بهبود فعالیتهای مدیریت بیابان بیانجامد.
۱) تقویت زمینههای آگاهی و توسعهی اطلاعات و نظامهای مراقبتی برای مناطق در معرض بیابانزایی و خشکسالی، از جمله ابعاد اقتصادی و اجتماعی این اکوسیستمها.
۲) مبارزه با تخریب زمین از طریق حفاظت خاک، جنگل کاری و احیای جنگلها و مراتع.
۳) توسعه و تحکیم برنامههای توسعهای هماهنگ برای محو فقر و ارتقاء سطح زندگی به شیوه ای بهتر در مناطق در معرض بیابان زایی.
۴) توسعهی برنامههای همه جانبهی بیابان زدایی و لحاظ کردن آنها در طرحها و برنامههای توسعهی ملی و طرحهای ملی زیست محیطی.
۵) توسعهی برنامههای همه جانبهی جبرانی و بسیجی برای مقابله با خشکسالی، از جمله ترتیبات خودیاری برای مناطق درمعرض خشکسالی و طراحی برنامههای مربوط به آوارگان زیست محیطی.
۶) تشویق و ارتقاء سطح تشریک مساعی عمومی و آموزش زیست محیطی با تمرکز بر کنترل بیابانزایی و مدیریت آثار خشکسالی.

تدوین: محمدرضاسعیدافخم شعرا ـ دانشجوی دکترای دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران